Masum yalanlardan Toplumsal Yozlaşmaya, Mitomani

Uzman Psikolog Yeşim Akıncı toplumda oldukça yaygın olarak görülen, sosyal çürümenin farklı yansıması Mitomani hastalığını İMAJMAG için anlattı.

Her yalan söyleyen mitomanik değildir, ancak her söylediği yalana ilk önce kendi inanan ve bu konuda ısrar eden kişide mitomani rahatsızlığı gözlenir. Mitomanik kişilik yapısına sahip olan kişiler olay ve olguları hep abartırlar. Zekidirler, büyük hayal güçleri vardır ama bu yeteneklerini kötüye kullanırlar, belirli bir amaçları yoktur. Küçük şeyler için bile yalan söyleyebilir. Bu yalanlar nedensiz bile olabilir. Bilinçaltında gerçek olmayan sanal bir kurgu yaratırlar hatta bu kurguya senarist gibi kişiler ve zamansal simgeler eklerler.

Kişi yalanları ile sergilemek istediği kişiyi kurgular ve bu sayede karşısındakine gerçekte olmadığı bir kişiymiş gibi görünmeye çalışır. Sanal ortamda örneklerine pek çok rastladığımız bugünlerde gerçeklik algısı karışmış kişiliklere dikkat etmek gerekir. Mitomani rahatsızlığı bulunan kişiler doğa üstü şeylere inanır, kendi kehanetlerine ispat için abartarak bunları kullanırlar. Genelde kendilerine engel olamazlar ve sonucunu düşünmeden hareket ederler.

Psikoloji de dürtü bozukluğu kategorisine giren mitomani’ye sahip kişilikler söyledikleri gerçek olmayan söylemin gerçek olmadığını düşünmezler, ilk önce söyledikleri yalana kendileri inanır ve böylece insanları inandırmaya çalışırlar. Bu psikolojik dürtü bozukluğu en çok mitomani’ye sahip kişileri yani kendilerini yıpratır.

Yalanı söyledikten hemen sonra haz duyan kişi çoğu zaman pişmanlık duyar ama kendine, eş, dost, akraba, çevresine, bir daha yalan söylememe konusunda binlerce kere söz verse de sözünü yerine getiremez. Adeta haz ve pişmanlık arasında gelir gider. Duygusal ve psikolojik anlamda çok yorulsa da bu hastalıktan ancak tedavi sonucunda kurtulabilir.

Histerik (histriyonik) kişilik; Çocukluk yıllarında istismara uğramış olmak mitomaniye yatkınlık gösterebilir.

Yalan söyleme rahatsızlığı orijinal adıyla Mitomani kişinin ve çevresinin günlük yaşantısını zorlaştıran ciddi bir rahatsızlıktır. Psikiyatri Tanı Kriteri kitapçığında çeşitli rahatsızlıkların belirtilerinden semptom olarak karşımıza çıkabilmektedir. Sosyal hayatta da sık karşılaşılan bir rahatsızlık olan mitomani yaşayan insan kadar yakın çevresini de zor duruma sokmaktadır. Yakınlarında depresyon ve kaygı bozukluğu görülmekte olup böyle bir durum karşısında kendilerini çaresiz hissetmektedir.

Mitomani daha çok dürtü kontrol bozukluğu olarak tanımlanabilir, kişi yalan söyleme dürtüsünün önüne geçemez. Karşısındaki insan onun bu yalanıyla ilgilenmeyecek olsa bile bu yalanı söylemekten kendisini alamaz. Kişinin kendisini daha önemli hissettirmek için söylediği bu yalanın çevresinden çok kendisine zararı dokunur. Çok basit durumlar için bile abartılı yalanlar söyleyebilir, çevresine bunu bir daha yapmayacağını söylemesine rağmen bununla başa çıkamaz.

Yalan yüzyıllardır insanlar için suçluluk psikolojisinden ve cezalandırılmaktan korkma, bir sığınma metodudur. Bu güzden de Kuran’ı Kerim de bile yalan 300’den fazla ayette geçiyor.

Kur’anî Kerim de kizb, yalan ve yalancılık demektir. Yalan ve yalancılık ise, karşısındakini aldatmak maksadıyla söylenen ve gerçeğe uymayan söz ve bu sözü söylemektir. Sıdkın, doğruluğun zıddıdır. Kizb, değişik türevleriyle Kur’an’da üç yüzden fazla âyette bahsi geçmektedir. Allah Teâlâ (cc), “Yalan sözden sakınınız!” (Hac, 22/30) buyurduğu gibi birçok ayette vurgulanmıştır.

Mitomani ve Normal Yalan Farkını açıklamak gerekirse;

Normal yalan; kasıtlı olarak gerçekten alakasız, kendine göre değiştirilerek, gerçekle ilgisi olmayan sözlerle başkasını kasıtlı olarak aldatmaya yalan denir ve günlük hayatta çoğu kişi karşısındakini kıracağını düşünerek, sosyal ilişkilerinde hayır diyemediği için, özür dilemek zor geldiği için, yüzleşmekten kaçındığı için, oluşabilecek olumsuz durumun sonucundan mümkün olduğunca kaçınabilmek için veya karşısındaki kişiden korktuğu için yalan söylemeyi tercih eder. Ancak Mitomani ise ruhsal bir problem olarak kabul edilir, yalanın alışkanlık haline gelmiş şeklidir, bir senarist gibi değerlendirme ve kurgulama zamanlamasından geçer. Mitomani hastası yalan söylemeden duramaz, yalan söylemek için bir sebebi, amacı yoktur. Bu durum için kendi içsel süreçleri devreye girer.